พระเวสสันดรชาดก

กัณฑ์ทศพร
เริ่มตั้งแต่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ แล้วเสด็จไปเทศนาโปรดพระเจ้าพิมพิสาร ต่อจากนั้นเสด็จไปโปรดพุทธบิและพระประยูรญาติที่กรุงกบิลพัสดุ์ เกิดฝนโบกขรพรรษ พระสงค์สาวกกราบทูลอาราธนาให้ทรงแสดงเรื่องมหาเวสสันดรชาดก เริ่มตั้งแต่เมื่อกัปที่ 98 นับแต่ปัจจุบัน พระนางผุสดีซึ้งจะทรงเป็นพระมารดาของพระเวสสันดร ทรงอธิษฐานขอเป็นมารดาของผู้มีใจบุญจบลงตอนพระนางได้รับพร 10 ประการจากพระอินทร์ อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ ผู้นั้นจะได้รับทรัพย์สมบัติดังปรารถนา ถ้าเป็นสตรีจะได้สามีที่เป็นที่ชอบเนื้อเจริญใจ บุรุษจะได้ภรรยาเป็นที่ต้องประสงค์อีกเช่นเดียวกันจะได้บุตรหญิงชายเป็นคนว่านอนสอนง่าย มีรูปร่างที่งดงาม มีความประพฤติดีกริยาเรียบร้อย
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๑ ทศพร ๑๙ พระคาถา

การทำบุญจักให้สำเร็จสมประสงค์ ต้องอธิษฐานจิตตั้งเป้าหมาย
ชีวิตที่ตนปรารถนาไว้ ความปรารถนาที่จะสำเร็จสมดังตั้งใจ ผู้นั้นต้องมี
ศิลบริบูรณ์,ทำดี รักษาดี เพิ่มพูนความดี จะไม่มีตกต่ำ
กัณฑ์หิมพานต์
พระเวสสันดรทรงเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าสัญชัยกับพระนางผุสดี แห่งแคว้นสีวีราษฎร์ประสูติที่ตรอกพ่อค้า เมื่อพระเวสสันดรได้รับเวนราชสมบัติจากพระบิดา ได้พระราชทานช้างปัจจัยนาเคนทร์แก่กษัตริย์แคว้นกลิงคราชฎร์ ประชาชนไม่พอใจ พระเวสสันดรจึงถูกพระราชบิดาเนรเทศไปอยู่ป่าหิมพานต์ อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ ย่อมได้สิ่งที่ปรารถนาทุกประการ ครั้นตายแล้วได้บังเกิดในสุคติโลกสวรรค์เสวยสมบัติอันมโหฬาร มีบริวารแวดล้อมบำรุงบำเรออยู่เป็นนิตย์จุติจากสวรรค์แล้ว จะลงมาเกิดในตระกูลขัตติยะมหาศาลหรือตระกูลพราหมณ์มหาศาลอันบริบูรณ์ด้วยทรัพย์ศฤงคารบริวารมากมายนานาประการจะประมาณมิได้ ประกอบด้วยการสบายใจทุกอิริยาบถ
ข้อคิดประจำกัณฑ์ที่ ๒ หิมพานต์ ๑๓๘ พระคาถา

๑. คนดีเกิดมายังโลกาให้ร่มเย็น
๒. หากปราศจากการเสียสละเสียแล้วโลกคงถึงกาลพินาศ
๓. การทำดีย่อมมีอุปสรรค"มารไม่มีบารมีไม่มา มารยิ่งมีบารมียิ่งกล้า"
อุปสรรคปัญหา เป็นที่มาแห่งความสำเร็จ
๔. เป้าหมายของการเสียสละ อยู่ที่พระโพธิญาณมิหวั่นไหวแม้จะได้รับทุกข์
กัณฑ์ทานกัณฑ์
ก่อนเสด็จไปอยู่ป่า พระเวสสันดรได้พระราชทานสัตสดก มหาทาน คือช้าง ม้า รถ ทาสชาย ทาสหญิง โคนม และ นางสนม อย่างละ 700 อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ จะบริบูรณ์ด้วยแก้วแหวนเงินทองทาส ทาสี และสัตว์ 2 เท้า 4 เท้า ครั้นตายแล้วจะได้ไปเกิดในฉกาพจรสวรรค์มีนางเทพอัปสรแวดล้อมมากมายเสวยสุขในปราสาทแล้วด้วยแก้ว 7 ประการ
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๓ ทานกัณฑ์ ๒๐๙ พระคาถา

๑. ความรักของแม่-ความห่วงของเมีย,น้ำตาแม่-น้ำใจเมีย
๒. โทษกัณฑ์ของการเป็นหม้าย คือถูกประณามหยามหมิ่น อาจถึงจบชีวิตด้วยการก่อกองไฟให้รุ่งโรจน์แล้วโดดฆ่าตัวตาย
๓. เพื่อประโยชน์สุขของส่วนรวม พึงยอมเสียสละประโยชน์สุขส่วนตัว
๔. ยามยุญมีเขาก็ยก ยามต่ำตกเขาก็หยาม ชีวิตมีทั้งชื่นชมและขมขื่น ทำดีจะให้ถูกใจคนทั้งโลกเป็นไปไม่ได้
กัณฑ์วนปเวสน์
พระเวสสันดรทรงพระนางมัทรีและพระชาลี ( โอรส ) พระกัณหา (ธิดา ) เสด็จจากเมืองผ่านแคว้น เจตราษฎร์ จนเสด็จถึงเขาวงกตในป่าหิมพานต์ อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ จะได้รับความสุขทั้งโลกนี้และโลกหน้าจะได้เป็นบรมกษัตริย์ในชมพูทวีป เป็นผู้ทรงปรีชาเฉลียวฉลาดสามาร๔ปราบอริราชศัตรูให้ย่อยยับไป
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๔ วนประเวศน์ ๕๗ พระคาถา

๑. ยามเห็นใจ-ยามจน,ยามเจ็บ,ยามเจ๊ง,ยามจาก เป็นยามที่ควรจะได้รับความเหลียวแลจากหมู่มิตร
๒. ผลดีของมิตร-คือ...ไม่ทอดทิ้งในยามเพื่อนทุกข์ ช่วยอุ้มชูยามเพื่อนอ่อนล้า ช่วยฉุดดึงยามเพื่อนตกต่ำ ช่วยค้ำยันยามเพื่อนขึ้นสูง
๓. น้ำใจของคนดี-หากรู้ชัดว่าปกติสุขของคนส่วนมากจะตั้งอยู่ได้ เพราะการเสียสละของตน ก็สมัครสลัดโอกาสและโชคลาภอันจะพึงได้ ด้วยความแช่มชื่น
กัณฑ์ชูชก
ชูชกพราหมณ์ ขอทานได้นางอมิตตาบุตรสาวของเพื่อนเป็นภรรยา นางใช้ให้ชูชกไปของสองกุมาร ชูชกเดินทางไปสืบข่าวในแคว้นสีวีราษฎณ์ สามารถหลบหลีกการทำร้ายของชาวเมือง พบพรานเจตบุตรลวงพรานเจตบุตรให้บอกทางไปยังเขาวงกต อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ จะได้บังเกิดในตระกูลกษัตริย์ ประกอบด้วยสมบัติอันงดงามกว่าคนทั้งหลาย จะเจรจาปราศรัยก็ไพเราะเสนาะโสต แม้จะได้สามีภรรยา และบุตรธิดาก็ล้วนแต่มีรูปทรงงดงามสอนง่าย
ข้อคิดประกัณฑ์ ที่ ๕ ชูชก ๗๙ พระคาถา
๑. ของที่รักและหวงแหนที่โบราณห้ามฝากผู้อื่นไว้คือเงิน,ม้า,เมีย, ยิ่งน้องเมียห้ามฝากเด็ดขาด อันตรายมาก...!
๒. ภรรยาที่ดีย่อมไม่ย่อหย่อนต่อหน้าที่ ข้าวตำ น้ำตัก ฟืน ตอหักหา น้ำร้อน น้ำชา เตรียมไว้เสร็จ
๓. ของไม่คู่ควรย่อมมีปัญหา ตำราหิโตปเทศ กล่าวว่า " ความรู้เป็นพิษเพราะเหตุที่ไม่ใช้ อาหารเป็นพิษเพราะเหตุไฟธาตุไม่ย่อย ปราสาทเป็นพิษสำหรับ ทุคคตะ เมียสาวเป็นพิษเพราะผัวแก่ " ฉะนั้น ไม่ควรริเป็นวัวแก่ที่คิดจะเคี้ยวหญ้าอ่อน...!
กัณฑ์จุลพน
ชูชกเดินทางผ่านป่าตามเส้นทางที่เจตบุตรแนะจนถึงที่อยู่ของอัจจุตฤๅษี อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ แม้จะบังเกิดในปรภพใดๆจะเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยสมบัติบริวาร จะมีอุทยานอันดารดาษด้วยไม้หอมตรลบไป แล้วจะมีสระโบกขรณีอันเต็มไปด้วยประทุมชาติ ครั้นตายไปแล้วก็ได้เสวยทิพยสมบัติในโลกหน้าสืบต่อไป
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๖ จุลพน ๓๕ พระคาถา
๑. มีทำนาจหากขาดปัญญาย่อมถูกหลอกได้ง่าย
๒. คนโง่ย่อมเป็นเหยื่อของคนฉลาด
๓. ไว้ใจทาง วางใจคน จะจนใจตัว
กัณฑ์มหาพน
ชูชกลวงอัจจุตฤๅษี ให้บอกทางผ่านป่าไม้ใหญ่ไปยังที่ประทับของพระเวสสันดร อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ จะเสวยสมบัติใดในดาวดึงส์เทวโลกนั้นแล้ว จะได้ลงมาเกิดเป็นกษัตริย์มหาศาล มีทรัพย์ศฤงคารบริวารมากมี อุทยานและสระโบกขรณีที่เป็นประพาส เป็นผู้บริบูรณ์ด้วยด้วยศักดานุภาพเฟื่องฟุ้งไปทั่วชมพูทวีป อีกทั้งจักได้เสวยอาหารทิพย์เป็นนิตย์นิรันดร
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๗ มหาพน ๘๐ พระคาถา

๑. ฉลาดแต่ขาดเฉลียว (มีปัญญาแต่ขาดสติ) ก็เสียทีพลาดท่าได้ง่าย
๒. สงสารฉิบหาย เชื่อง่ายเป็นทุกข์
๓. คบคนให้ดูหน้า ซื้อผ้าให้ดูเนื้อ ซื้อเสื่อให้ดูลาย ซื้อไร่ให้ดูดิน จะได้ไม่ผิดพลาด
กัณฑ์กุมาร
ชูชกทูลขอสองกุมาร ทุบตีสองกุมารเฉพาะพระพักตร์พระเวสสันดร แล้วพาออกเดินทาง อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ ย่อมประสบผลสำเร็จในสิ่งที่ปรารถนา ครั้นตายไปแล้วได้เกิดในฉกามาพจรสวรรค์ในสมัยที่พระศรีอาริยาเมตไตรมาอุบัติก็จะได้พบศาสนาของพระองค์ จะได้ถือปฏิสนธิในตระกูลกษัตริย์ ตลอดจนได้สดับตรับฟังพระสัทธรรมเทศนาของพระองค์ แล้วบรรลุพระอรหัตตผลพร้อมด้วยปฏิสัมภิทาทั้ง 4 ด้วยบุญราศีที่ได้อบรมไว้
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๘ กุมาร ๑๐๑ พระคาถา
๑. ความเป็นผู้รู้จักกาลเทศะ ไม่ผลีผลามเข้าไปขฃอ รอจนพระมัทรีเข้าป่าจึงเข้าผฝ้า เพื่อขอสองกุมาร เป็นเหตุให้ชูชกประสบผลสำเร็จในสิ่งที่ตนปรารถนา ดังภาษิตโบราณว่า "ช้า ๆ จะได้พร้าเล่มงาม ด่วนได้ด้วยสามผลีผลามมักพลิกแพลงฯ " ช้าเป็นการนานเป็นคุณ รู้จักโอกาส มีมารยาท กล้าพูด กล้าหาญ ใจเย็น เป็นสำเร็จ เพราะ "ถ้อยคำของคนขัด ความปรารถนาของคนยาก เป็นโชคลาภ และเสียงเพลงของนักบุญ"
๒. พ่อแม่ทุกคนรัก่ลูกเหมือนกัน แต่เป็นห่วง..ไม่เท่ากัน ห่วงหญิงมากกว่าห่วงชาย เพราะท่านเปรียบไว้ว่า "ลูกหญิงเหมือนข้าวสาร ลูกชายเหมือนข้าวเปลือก" หญิงนั้นยิ่งโตเป็นสาวก็ยิ่งยาก สิ่งสวยก็ยิ่งยุ่ง...!
๓. สติ เตสํ นิวารณํ สติเป็นเครื่องป้องอันตรายทั้งปวงได้ ขนฺติ สาหสวารณา ขันติป้องกันความหุนหันพ่ลันแล่นได้ เป็นเหตุให้พระเวสสันดรไม่ประหารชูชกด้วยพระขรรค์ เมื่อถูกชูชกประณามและเฆี่ยนตีชาลี-กัณหา ต่อพระพักตร์
๔. วิสัยหญิงนั้น แม้จะมากอยู่ด้วยเมตตากรุณา ชอบปลดเปลื้องทุกข์แก่ผู้อื่นก็จริง แต่เว้นอย่างเดียว ที่หญิงไม่มีวันจะสละสิ่งนั้น คือ "ลูก"
กัณฑ์มัทรี
พระนางมัทรีเสด็จกลับจากหาผลไม้ในป่าออกติดตสมสองกุมารตลอดทั้งคืน จนถึงทรงวิสัญญี ( สลบ ) เฉพาะพระพักตร์พระเวสสันดร เมื่อทรงฟื้นแล้วพระเวสสันดรตรัสเล่าความจริงเกี่ยวกับสองพระกุมาร พระนางทรงอนุโมทนาด้วย อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ เกิดในโลกหน้าจะเป็นผู้มั่งคั่งสมบูรณ์ด้วยทรัพย์สมบัติเป็นผู้มีอายุยืนยาวทั้งประกอบด้วยรูปโฉมงดงามกว่าคนทั้งหลาย จะไปในที่ใดๆก็จะมีแต่ความสุขทุกแห่งหน
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๙ มัทรี ๙๐ พระคาถา

ลูกคือดวงตาดวงใจของพ่อแม่ "ลูกดีชื่นใจพ่อแม่ ลูกแย่พ่อแม่ช้ำใจ" รักใครเล่าจะเท่าพ่อแม่รัก, ห่วงใครเล่าจะเท่าพ่อแม่ห่วง, หวงอะไรเล่าจะเท่าพ่อแม่หวงา, ให้ใครเล่าจะเท่าพ่อแม่ให้, เพราะฉนั้นไซร้พึงเป็นลูกแก้ว ลูกขวัญ ลูกกตัญญู ที่ชาวโลกก็อนุโมทนา เทวดาก็ชชื่นชม พรหมก็สรรเสริญฯ
กัณฑ์สักกบรรพ
พระอินทร์พระเกรงว่าจะมีผู้มาขอพระนางมัทรีจึงแปลงเป็นพราหมณ์ชรามาทูลขอพระนางมัทรีแล้วฝากไว้กับพระเวสสันดร อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ จะเป็นผ้ที่เจริญด้วยลาภยศตลอดจนจตุรพิธพรทั้ง 4 คืออายุวรรณธ สุขะ พละ ตลอดกาล
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๑๐ สักกบรรพ ๔๓ พระคาถา

การทำดีแม้ไม่มีคนเห็น ขาดคนชมเชียร์ ก็เป็นความดีอยู่วันยังค่ำ ดุจทองคำ แม้จะอยู่ในตู้โชว์หรือในกำปั่น,จะปิดหน้าพระหรือหลังพระ,ก็เป็นทองคำอยู่นั่นเอง เข้าลักษณะว่า.............
ความ (ของ) ดีดีเด็ดเหมือนเพชรเหมือนทอง
ถึงไร้เจ้าของก็ดเหมือนตัวยัง
ถึงใส่ตู้อุดถึงขุดหลุมฝัง
ก็มีวันปลั่งอะหลั่งฉั่งชู
การทำดีแม้ไม่มีคนเห็น แต่เทพยดาอารักษ์เบื้องบน ท่านย่อมรู้
กัณฑ์มหาราช
ชูชกเดินทางเข้าไปแคว้นสีวีราษร์ พระสัญชัย ทรงไถ่สองกุมาร ชูชกได้รับพระรายชทานเลี้บง และ ถึงแก่กรรมด้วยกินอาหารมากเกินควร อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ จะได้มนุษสมบัติ สวรรค์สมบัติ และนิพพานสมบัติเมื่อเกิดเป็นมนุษย์จะได้เป็นพระราชาเมื่อจากโลกมนุษย์ไปก็จะไปเสวยทิพยืสมบัติ ในฉกามาพจรสวรรค์มีนางเทพอัปสรเป้นบริวาร ครั้นบารมีแก่กล้าก็จะได้นิพพานสมบัติอันตัดเสียซึ้งชาติ ชรา พยา มรณธ พ้นจากโอฆะทั้งสามมีกาโมฆะ เป็นต้น
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๑๑ มหาราช ๖๙ พระคาถา

คนดีตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้ ย่อมได้รับความปกป้องคุ้มครองภัยในทุกสถาน ชาติเสือยังไว้ลาย เกิดเป็นหญิงชายต้องไว้ฝีมือ เกิดเป็นคนควรสร้างคนให้มีดี เกิดมาทั้งที่ควรสร้างดีให้ติดตน. แล้วโลกจะไม่ลืม
กัณฑ์ฉกษัตริย์
กษัตริย์แคว้นถลิงราชย์ทรงคืนช้างปัจจัยนาเคนทร์ พระเจ้ากรุงสญชัย พระนางผุสดี พระชาลี พระกัณหา เสด็จไปทูลเชิญพระเวสสันดร พระนางมัทรีกลับพระนคร เมื่อกษัตริย์ทั้งหกพระองค์ทรงพบกันก็ทรงวิสัญญี ต่อมาฝนโบกขรพรรษตกจึงทรงฟื้นขึ้น อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ จะได้เป็นผู้ที่เจริญด้วยพร 4 ประการ คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ ทุกๆชาติแล
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๑๒ ฉกบัตริย์ ๓๖ พระคาถา
* พรากมีวันพบ จากมีวันเจอ จากกันยามเป็นได้เห็นน้ำใจ จากกันยามตายได้เห็นน้ำตา
* การให้อภัยเพราะได้สำนึก เป็นเหตุให้ลบรอยร้าวฉานบันดาลสันติสุขแก่ส่วนรวม
* สี่เท้ายังรู้พลาด นักปราชญ์ยังรู้ผิด บรรพชิตยังรู้เผลอ ความผิดพลาดเป็นเรื่องของมนุษย์ แต่การให้อภัยเป็นวิสัยของเทวดา
* อยู่คนเดียวให้ระวังยั้งความคิด อยู่กับมิตรให้ระวังยั้งคำขานฯ
กัณฑ์นครกัณฑ์
กษัตริย์หกพระองค์เสด็จกลับพระนคร พระเวสสันดรได้ครองราชย์ดังเดิม บ้านเมืองสมบูรณ์พูนสุข อานิสงค์ของผู้บูชากัณฑ์นี้คือ จะได้เป็นผู้บริบูรณ์ด้ยวงคาคณาญาติข้าทาสชาย-หญิง ธิดา สามี หรือบิดามารดา เป็นต้นอยู่พร้อมหน้ากันด้วยความผาสุก ปราศจากดรคาพาธทั้งปวง จะทำการใดๆก็พร้อมเพียงกันยังการงานนั้นๆ ให้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี........
ข้อคิดประจำกัณฑ์ ที่ ๑๓ นครกัณฑ์ ๕๘ พระคาถา

* ผลแห่งความดีที่ทำไว้ สัมฤทธิผล
* ความดีที่ทำไว้ ไม่หายสาบสูญ
* พระบารมีที่บำเพ็ญครบบริบูรณ์ทั้ง ๓๐ ทัศ.
* ความดีที่ทำด้วยเจตนาเป็นกุศล ผู้คนย่อมมีโอกาสเข้าใจ.

หมายเหตุ ภาพประกอบยังไม่ได้ลงต้องขออภัยด้วย